දකුණු අමෙරිකාවේ විශාලතම ආර්ථිකය ලෙස අසල්වාසී කොලොම්බියාව, චිලි , ආජෙන්ටිනාව වැනි රටවල් සමඟ අර්ථික හා වෙළෙඳ සබඳතා තහවුරු කරමින් කලාපයේ ස්ථාවරත්වයට නායකත්වය සැපයීමට ලූලා සිය නව ධුර කාලයේදී පියවර ගනු ඇතැයි ද අනාවැකි පළ වී තිබේ
අන්ත දක්ෂිණාංශික අපේක්ෂක ෆ්ලේවියෝ බොල්සොනාරෝගේ ජයග්‍රහණය වෙනුවෙන් දැවැන්ත මාධ්‍ය ප්‍රචාරයක් ගෙන ගිය අමෙරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවල් විමතියට පත් කරමින් බ්‍රසීල ජනාධිපතිවරණයෙන් වාමාංශික නායක ලූලා ද සිල්වා සිව්වැනි වරටත් ජනාධිපති ධුරයට පසුගිය දා තේරී පත්විය. ජනපති සටනේ පළමු වටයේදී 45 හැවිරිදි ෆ්ලේවියෝ බොල්සොනාරෝ හමුවේ වැඩි ඡන්ද ලක්ෂ 20කින් පමණ පසුබෑමකට ලක්වූ හිටපු ජනාධිපතිවරයා ද වන 80 හැවිරිදි ලූලා දෙවැනි වටය ජයගත්තේ වැඩි ඡන්ද ලක්ෂ 44කිනි.
අසූව දශකයේ අග භාගයේදී එරට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත කිරිමෙන් පසුව පළමු වටයෙන් පරාජිත ජනපති අපේක්ෂකයකු දෙවැනි වටයේදී (runoff) ජයග්‍රහණය අත්කරගත් පළමු අවස්ථාව ද මෙය වේ. හෙතෙම බ්‍රසීල ඉතිහාසයේ වැඩිම කාලයක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත්වූ දේශපාලන නායකයා ද වේ. වසර 2003 සිට 2011 දක්වා ධුර කාල දෙකක් අඛණ්ඩව ජනපති ධුරය දැරූ ලූලා 2023 සිට 2026 දක්වා තවත් ධුර කාලයක් සම්පූර්ණ කරමින් සිටින අතර, ලබන වසරේ ජනවාරියේ 5 වැනිදා සිව්වැනි වරටත් දිවුරුම් දීමට නියමිතය.
ලූලාගේ පෙරළිකාර ජයග්‍රහණය ජාත්‍යන්තරයේ දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් හඳුන්වනු ලබන්නේ, බ්‍රසීලයේ ලතින් අමෙරිකානු කලාපයේ ස්වාධීනත්වය උදෙසා බ්‍රසීලයේ බහුතර ජනතාව ලබා දුන් ජන වරමක් හැටියටය. එය නූතන ලතින් අමෙරිකානු දේශපාලන ඉතිහාසයේ ඓතිහාසික හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් ලකුණු කිරීමට සමත්වූ එකකි. මෙවර ජනාධිපතිවරණයට ෆ්ලේවියෝ බොල්සොනාරෝ ඉදිරිපත් වූයේ රාජ්‍ය විරෝධි කුමන්ත්‍රණ චෝදනාවට වරදකරු වූ නිවාස අඩස්සියේ පසුවන සිය පියා වන හිටපු ජනාධිපති ජේවියර් බොල්සොනාරෝ වෙනු‍ෙවනි. එහෙත් අමෙරිකාවට වුවමනා ලෙස බ්‍රසීලයේ දේශපාලනය සහ ආර්ථිකය හසුරුවන බවට එරට බහුතර ජනතාව අතර දැඩි අප්‍රසාදයට ලක්වී සිටි බැවින් බොල්සොනාරෝ පවුලට නැවත රට භාර දීමට එරට ප්‍රගතිශීලි ජනතාවගේ කැමැත්තක් නොතිබූ බව පෙනේ.
2019 සිට 2023 වනතුරු බ්‍රසීලයේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළ ජේවියර් බොල්සොනාරෝ නිවාස අඩස්සියේ පසුවන්නේ 2022 වසරේ අගභාගයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයේදී , මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය වෙනස් කිරිම සඳහා කුමන්ත්‍රණයක නිරත වූ බවට එල්ල වූ චෝදනාවලටය. ඊට අමතරව සිය මැතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරිමට සහ මැතිවරණයේදී වංචා සිදු වූ බව ප්‍රසිද්ධ කිරීමට ඔහු රජයේ මාධ්‍ය අවභාවිත කළ බවට ද චෝදනා එල්ල වී තිබිණි. බලය රැක ගැනීම සඳහා හමුදාව සමඟ එක්ව කුමන්ත්‍රණයක නිරත වූ බව ද හමුදාවේ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ සාක්ෂිවලින් හෙළි වී තිබිණි.
බොල්සොනාරෝ පවුල
කුමන්ත්‍රණයට අදාළ චෝදනා කිහිපයක් සම්බන්ධව 2024 නොවැම්බරයේ බ්‍රසීල ෆෙඩරල් පොලීසිය ඔහුට එරෙහිව අධි චෝදනා ගොනු කරමින් ඔහු නිවාස අඩස්සියේ රඳවා තැබීමට පියවර ගෙන තිබිණි.
ඔහු නඩු විභාගයට මුහුණ දිය යුතු බව පසුගිය වසරේ පෙබරවාරියේ එරට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කෙළේය. ඒ අනුව පැවති නඩු විභාගයෙන් ඔහු වරදකරු බවට තීන්දු වීම හේතුවෙන් වසර 27කුත්, මාස 3ක සිරදඬුවම් නියම වූයේ පසුගිය වසරේ සැප්තැම්බරයේදීය. ඊට එරෙහිව බොල්සොනාරෝ ඉදිරිපත් කළ සියලු අභියාචනා ප්‍රතික්ෂේප විය. කෙසේ වෙතත් සෞඛ්‍ය ගැටලු මත මේ වසරේ මාර්තුවේ සිට ඔහු පසුවන්නේ නිවාස අඩස්සියේය.
ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත්වූ ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා වන ෆ්ලේවියෝට ද චෝදනා රැසකි. එරට ආන්දෝලනයකට තුඩු දුන් ඩොලර් මිලියන 900කට අධික මුදල් විශුද්ධිකරණ චෝදනාවක් සම්බන්ධව ඔහුට එරෙහිව විමර්ශන කටයුතු ද සිදු වෙමින් පවතී. මුදල් විශුද්ධිකරණ චෝදනාවට අමතරව බදු වංචා කිරීම්, විවිධ ව්‍යාපාරිකයන්ගෙන් නීති විරෝධි ලෙස අරමුදල් එක්රැස් කිරීම්, රාජ්‍ය මුදල් අවභාවිත කරමින් චොකලට් ව්‍යාපාර සහ නිවාස හා ඉඩම් මිල දී ගැනීමේ ව්‍යාපාර සම්බන්ධයෙන් ද ඔහුට චෝදනා එල්ල වී තිබේ. ජනාධිපතිවරණය අවසන් වීමත් සමඟ සිය ගුවන්ගමන් බලපත්‍රය පැය 24ක් ඇතුළත පොලීසියට භාර දෙන ලෙස එරට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඔහුට නියෝග කැර තිබූ අතර, ඊට පසුදින ඔහු පවුල් පිටින් අමෙරිකාවට පළා ගියේය. බ්‍රසීල ජනාධිපතිවරණයේ ප්‍රතිඵල දූෂිත බවට දිගින් දිගටම චෝදනා කරන අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් බොල්සොනාරෝගේ පුත්‍රයා ඇතුළු පවුලේ සාමාජිකයන්ට වීසා නිකුත් කිරීමට අනුමැතිය ද ලබා දී තිබේ.
ඩිජිටල් ප්‍රචාරණය
මෙවර මැතිවරණයේදී ලූලාගේ ජයග්‍රහණය අධ්‍යයනය කිරිමේදී කැපී පෙනෙන සාධකය වන්නේ ඔහුගේ ඩිජිටල් ප්‍රචාරණ වැඩපිළිවෙළ ය. බිම් මට්ටමේ දේශපාලන ජාල හරහා එරට ප්‍රගතිශීලි ජනතාව මිලියන ගණනාවක් බොල්සොනාරෝගේ පරාජය වෙනුවෙන් බළමුළු ගැන්වීමට ලූලා සමත් වි තිබේ. සමාජ මාධ්‍ය ජාල ඔස්සේ අඩු ආදායම්ලාභී ඡන්දදායකයන් දිරිමත් කිරීම සඳහා ජනාධිපතිවරණ කාලසීමාවේදී දැවැන්ත ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් දියත් කර තිබිණි. මීට පෙර සාම්ප්‍රදායික වෘත්තීය සමිති රැලි සහ රූපවාහිනී දැන්වීම් මත පදනම් වූ ලූලාගේ මැතිවරණ ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරය ඉන්ස්ටග්‍රෑම්, වට්ස්ඇප් සහ ටික්ටොක් වැනි සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ කෙටි වීඩියෝපට මඟින් ජනතාව අතරට ගියේය. එමඟින් ජනාධිපතිවරණයේ අවසන් කාලසීමාවේදී තරුණ බොල්සොනාරෝගේ ඩිජිටල් ප්‍රචාරණ යන්ත්‍රණයට වඩා වැඩි ජන ආකර්ෂණයක් ලබා ගැනීමට ලූලා සමත්වූ බව පෙනේ. ඒ අනුව පළමු වටයේදී ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි සැලකිය යුතු ඡන්දදායකයන් පිරිසක් දෙවැනි වටයේදී ඡන්දය භාවිත කිරීම සඳහා යොමු කරවීමට ලූලාට හැකිවිය. දෙවැනි වටයේදී අඩු ආදායම්ලාභී කම්කරු පන්තියේ ජනතාව අතර ඉහළ ඡන්ද භාවිතයක් සිදුවී ඇති අතර, පළමු වටයේ ඡන්ද පරතරය පියවා ගැනීමෙන් නොනැවතී වැඩි ඡන්ද ලක්ෂ 44ක් දක්වා සිය ඡන්ද පදනම ඉහළ නංවා ගැනීමට ලූලා සමත්වූයේ ඒ අනුවය.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය
ලූලාගේ ඡන්ද ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන සටන් පාඨය වූයේ බොල්සොනාරෝවාදයට එරෙහිව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ස්ථාපිත කිරීමය. එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්මතයන්, සිවිල් නිදහස, අමෙරිකානු ගැතිභාවය සහ පාරිසරික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් කෙරෙන අරගලයක් බඳු විය. සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ සිදු වූ ලූලාගේ ප්‍රචාරණ කටයුතුවලදී බොල්සොනාරෝ පවුල බලයේ සිටියදී සිදුකළ දූෂණ වංචා අනාවරණය වන්නට වූයේ තොගපිටිනි. විශේෂයෙන් කොවිඩ් වසංගත සමයේදී සිදුවූ ඉහළම මට්ටමේ දූෂණ වංචා සහ තැරැව්කරුවන් සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විමර්ශනාත්මක වාර්තා හෙළිදරවු වූයේ ගෙඩිපිටිනි.
ලූලාගේ පාලන සමයේ බ්‍රසීලයේ සිදුවූ සංවර්ධන කටයුතු, ජනතා සුභසාධනය, දූෂණ වංචා අවම කිරීමට විවිධ පියවර ගැනීම වැනි කාර්යභාරයන් මෙවර මැතිවරණයේදී නැවත නැවත ජනතාව දැනුවත් කිරිමට භාවිත කැර තිබිණි. විශේෂයෙන් ඇමසන් වනාන්තර විනාශය 70%කින් පමණ අඩු කිරිම, නීතිවිරෝධි පතල් කැණීම්වලට එරෙහිව දැඩි පියවර ගැනීම වැනි පියවර රැසක් ගෙන තිබූ අතර, එරට දේශීය ගෝත්‍රික ප්‍රජාවන් සහ ජාත්‍යන්තර පාරිසරිකවේදීන් අතර දැඩි ලෙස පැසසුමට ද ලක්වී තිබිණි.
ලූලාගේ ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා කෙරෙහිද මෙවර මැතිවරණයේදි ජනතාවගේ අවධානය වැඩි වශයෙන් යොමු වන්නට ඇත. ඔහුගේ ප්‍රායෝගික ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා ඇතුළු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ක්‍රියාමාර්ග එහිදී කැපී පෙනිණි. ඔහුගේ පාලනය ජාත්‍යන්තරව හුදෙකලා වී ඇති බවට සහ ගෝලීය වෙළෙඳ සාකච්ඡා අසාර්ථක වී ඇති බවට එල්ල වූ චෝදනාවලට සාර්ථක ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ලූලා සමත් වී තිබිණි.
ගෝලීය බලපෑම
ඔහුගේ ජයග්‍රහණය හුදෙක් බ්‍රසීලයේ අභ්‍යන්තර දේශපාලනයේ පමණක් නොව ගෝලීය දේශපාලන හා ආර්ථික රටාවටම පොදුවේ බලපාන්නකි. ඉන්දියාව, රුසියාව හා චීනය සමඟ පවතින බ්‍රික්ස් සංවිධානයේ එක්සත්භාවය එහිදී වඩාත් ඉහළින් කැපී පෙනුණු බව මැතිවරණ විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස විය. අමෙරිකාවෙන් එල්ල වන බලපෑම් හමුවේ ලතින් අමෙරිකානු කලාපයේ අනාගතය සහ බ්‍රික්ස් සංවිධානයේ ඉදිරි ගමන කෙරෙහි ද එය වඩාත් බලපෑම් සහිත එකකි. ඔහු සැමවිටම පෙනී සිටියේ නොබැඳි සහ ස්වාධීන විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් වෙනුවෙනි. අමෙරිකාවේ භූ දේශපාලනික ඉල්ලීම්වලට යටත් නොවී චීනය හා රුසියාව වැනි රටවල් සමඟ නිරන්තර වෙළෙඳ හා දේශපාලන සබඳතා ශක්තිමත් කැර ගැනීමට හා පවත්වාගෙන යෑමට පියවර ගැනීම අමෙරිකානු විදේශ ප්‍රතිපත්තියට සෘජුවම එල්ල කළ අභියෝගයකි. අනිත් අතට ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාමේදී අමෙරිකානු ඩොලරය මත යැපීම අවම කිරීමට සහ දේශීය මුදල් ඒකකයේ භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ලූලා ගෙන ගිය වැඩපිළිවෙළ අමෙරිකානු මූල්‍ය ආධිපත්‍යයට යම් බලපෑමක් ද ඇති කර තිබිණි.
අපේක්ෂා
දේශපාලන විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස වී ඇත්තේ ලූලාගේ ජයග්‍රහණය ලතින් අමෙරිකානු සහ කැරිබියන් රාජ්‍යයන්ගේ එකමුතුව සහ දකුණු අමෙරිකානු වෙළෙඳපොළ වැනි සංවිධාන නැවත බලගැන්වීමට හේතුවනු ඇති බවයි. අනිත් අතට කලාපය පුරා ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතින අන්ත දක්ෂිණාංශික දේශපාලන මතවාදයන් ඔහුගේ ජයග්‍රහණයෙන් දැඩි පසුබෑමකට ලක්වී ඇති බවය. දකුණු අමෙරිකාවේ විශාලතම ආර්ථිකය ලෙස අසල්වාසී කොලොම්බියාව, චිලි, ආජෙන්ටිනාව වැනි රටවල් සමඟ අර්ථික හා වෙළෙඳ සබඳතා තහවුරු කරමින් කලාපයේ ස්ථාවරත්වයට නායකත්වය සැපයීමට ලූලා සිය නව ධුර කාලයේදී පියවර ගනු ඇතැයි ද අනාවැකි පළ වී තිබේ. විශේෂයෙන් ඔහු නැවත බලයට පත්වීම බ්‍රික්ස් සංවිධානයේ බලය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය කිරීමට ඉවහල් වනු ඇත. එය අමෙරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවලට දැඩි අභියෝගයක් එල්ල වන වඩාත්ම බලපෑම් සහිත සංවිධානයකි. අමෙරිකානු ගැතිවාදී බොල්සොනාරෝගේ පාලන සමයේදි බ්‍රසීලය එම සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරකම්වලට දායක වූයේ මන්දගාමි ස්වරූපයකිනි. එහෙත් ලූලා යටතේ බ්‍රසීලය පසුගිය වසර කිහිපය ඇතුළත නැවත සක්‍රිය දායකත්වයක් ලබා දීමට සමත්වූ අතර, ඉදිරියේදී එම සංවිධානය හරහා ලතින් අමෙරිකාවේ ආර්ථිකයට ශක්තිමක් සැපයීමට ඔහු තවදුරටත් පියවර ගනු ඇත.
ඒ අතින් බැලූ විට ලූලා ද සිල්වාගේ ජයග්‍රහණය හුදෙක් බ්‍රසීලයේ ප්‍රගතිශීලි ජනතාව ලද ජයග්‍රහණයෙන් ඔබ්බට ගිය බහුවිධ ලෝක බලතුලනයක් කරා ගමන් කිරීමේ පැහැදිලි ලකුණක් බවට පත්වී තිබේ. එය අමෙරිකාවේ ඒකපාර්ශ්වික බලපෑමට අභියෝග කරමින් ලතින් අමෙරිකානු කලාපීය සහයෝගිතාව සහ බ්‍රික්ස් සංවිධානයේ ගෝලීය ස්ථානගතවීම තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට හේතුවනු ඇත.
ෆවුස් මොහොමඩ්
දිණමිණ පුවත්පතට ලියන ලද ලිපියක් ඇසුරෙන්
