වොෂින්ටනයේ මිලිටරි ලේබල් මාරුවට නොරැවටී ඉන්දු-පැසිෆික් සංකල්පයේ නියම අයිතිකරුවන් පෙරමුණට ආ යුතු කාලයයි

චීනය හුදකලා කිරීම වෙනුවට ශතවර්ෂ දෙකක ශිෂ්ටාචාරමය බැඳීම් මත කලාපීය සහයෝගීතාවය ගොඩනැගීමේ ආසියානු උපායමාර්ගය

අගමැතිනිය සනායි ටකායිචිගේ දිල්ලි සංචාරය සහ ෆ්ලොරිඩා G20 සමුළුව: ඇමෙරිකානු ශබ්දකෝෂයෙන් මිදීමට නව සැලැස්මක්

අමෙරිකානු එක්සත් ජනපදය සිය “ඉන්දු-පැසිෆික් අණදෙන මූලස්ථානය” (Indo-Pacific Command) යළිත් පැරණි “පැසිෆික් අණදෙන මූලස්ථානය” (Pacific Command) ලෙස නම් කිරීමට ගත් තීරණය, කලාපයෙන් අමෙරිකාව පසුබැසීමක් ලෙස ඇතැමුන් අර්ථකථනය කළ ද, එය හුදෙක් බාහිර මිලිටරි ලේබල් මාරුවක් පමණක් නොවන බව හිටපු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වන මිලින්ද මොරගොඩ පෙන්වා දෙයි.
වොෂින්ටනයේ මෙම මූලෝපායික නාමකරණ වෙනස්වීම් පිළිබඳව අනවශ්‍ය ලෙස තර්ක කරනු වෙනුවට, ඉන්දු-පැසිෆික් සංකල්පයේ සැබෑ නිර්මාණකරුවන් වන ඉන්දියාව සහ ජපානය සිය ආසියානු අනන්‍යතාවය යළි ප්‍රකාශ කිරීමට මෙය අවස්ථාවක් කරගත යුතුය.
අමෙරිකාවේ අනන්‍යතා සෙවීම සහ ලේබල් මාරුව

ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ඔහුගේ ‘Make America Great Again’ (MAGA) ව්‍යාපාරය විසින් ඇමෙරිකාව දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු පැවති ස්වර්ණමය යුගය වෙත රැගෙන යාමට අඛණ්ඩව උත්සාහ කරමින් සිටී.
දේශපාලන පසුබිම: ‘

යුද දෙපාර්තමේන්තුව‘ (Department of War) වැනි ඓතිහාසික නාමයන් යළි ස්ථාපිත කිරීමට සහ පැරණි මිලිටරි කඳවුරුවල නම් නැවත තැබීමට ගන්නා උත්සාහයන් පෙන්නුම් කරන්නේ වොෂින්ටනය තමන්ගේම උපායමාර්ගික අනන්‍යතාවයක් සොයන බවයි. මහා බලවතුන් වරින් වර තම ඉතිහාසය දෙස ආපසු හැරී බැලීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයකි.

මිලිටරි උගුලෙන් මිදීම සහ චීන සාධකය

ඉන්දු-පැසිෆික් සංකල්පය යනු වොෂින්ටනයේ නිෂ්පාදනයක් නොවේ. එය මුලින්ම ලෝකයට හඳුන්වා දුන්නේ ජපානයේ හිටපු අගමැති ෂින්සෝ අබේ විසින් “මහ සමුද්‍ර ද්විත්වයේ සංකලනයක්” (Confluence of the two seas) ලෙසයි. පසුව ඉන්දීය අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි එය Quad සංවිධානය දක්වා ප්‍රායෝගිකව පුළුල් කළේය.
පටු කිරීම:
පසුකාලීනව ඇමෙරිකාව සහ යුරෝපය විසින් මෙම සංකල්පය චීනයේ නැගී සිටීමට එරෙහි මිලිටරි බලපෑමක් සහ උපායමාර්ගික තරඟකාරීත්වයක් ලෙස පමණක් පටු කරන ලදී.
ශිෂ්ටාචාරමය සම්බන්ධය:

ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය යනු හුදු මිලිටරි රඟහලක් නොවේ. එය බුදුදහම, හින්දු සංස්කෘතිය සහ චීන වාණිජ ශිෂ්ටාචාරය හරහා වසර දෙදහසකට වඩා පැරණි ආසියානු ප්‍රජාවක් ගොඩනැගූ අවකාශයකි. චීනය සමඟ වත්මන් ආරක්ෂක ගැටලු පැවතිය ද, කලාපීය ස්ථාවරත්වය ගොඩනැගිය යුත්තේ හුදෙක් එදිරිවාදිකම් මත නොව මෙම ශිෂ්ටාචාරමය සබඳතා ද පදනම් කරගනිමිනි.

ආසියානු ක්‍රමවේදය සහ ඉදිරි මාවත

වත්මන් ජපන් අග්‍රාමාත්‍ය සනායි ටකායිචි (Sanae Takaichi) නවදිල්ලියේ සිදුකරන නිල සංචාරය, ආරක්ෂක සහ ආර්ථික ක්ෂේත්‍රවලින් ඔබ්බට ගොස් මෙම ආසියානු දැක්ම යළි පණගැන්වීමට කදිම අවස්ථාවකි.
ෆ්ලොරිඩා G20 සමුළුව:
ඉදිරියේදී ඇමෙරිකාවේ ෆ්ලොරිඩාහි පැවැත්වීමට නියමිත G20 සමුළුව, ඇමෙරිකානු පරිපාලනයන් මාරුවීමේදී වෙනස් වන ප්‍රමුඛතාවලට කොටු නොවී ස්වාධීන ආසියානු උපායමාර්ගයක් ලෝකය හමුවේ තැබීමට ඉන්දියාවට සහ ජපානයට හොඳම වේදිකාව වනු ඇත.
බහුපාර්ශ්වික කුළුණු:

ආරක්ෂක සහයෝගීතාවයට අමතරව අධ්‍යාපනය, ඩිජිටල් සම්බන්ධතා, බෞද්ධ ජාල සහ තිරසාර සංවර්ධනය හරහා කලාපයේ හදවත බඳු අග්නිදිග ආසියාව (Southeast Asia) මහා බලවතුන්ගේ සටන් බිමක් නොවන, සාමකාමී ඓතිහාසික පාලමක් බවට පත්කළ යුතුය. ඇමෙරිකාව සිය දේශපාලන තේරීම්වලට අනුව කටයුතු කරද්දී, ඉන්දියාව සහ ජපානය එක්ව උපායමාර්ගිකව සුරක්ෂිත, ආර්ථික වශයෙන් ගතික සහ ශිෂ්ටාචාරමය වශයෙන් විශ්වාසවන්ත නව ආසියානු සියවසක් නිර්මාණය කළ යුතු බව මිලින්ද මොරගොඩ අවධාරණය කරයි.

මුලාශ්‍රය :

How India And Japan Can Together Navigate US’ Shifting Indo-Pacific Strategy – Milinda Moragoda