දකුණු ලෙබනනයට ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාර හේතුවෙන් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත වසා දැමූ බව ඉරාන හමුදාව පැවසුවද , අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර සෘජු සාකච්ඡා ස්විට්සර්ලන්තයේදී ආරම්භ වීමට නියමිත බව අනාවරණය වෙයි.
ටෙහෙරානය අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ඇති කරගත් ගිවිසුම උල්ලංඝනය කරමින් ඊශ්රායල ,ලෙබනනය වෙත සිදු කරන මාරාන්තික ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමූ බව ඉරානය පවසයි.
ඊයේ (සෙනසුරාදා, 20) සවස් වරුවේ, අමෙරිකා එක්සත් ජනපද උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වැන්ස් ස්විට්සර්ලන්තයේ සාකච්ඡා සඳහා වොෂින්ටනයෙන් පිටත්ව ගිය අතර, ඉරාන පාර්ලිමේන්තු කථානායක මොහොමඩ් බගර් ගලිබාෆ් සහ විදේශ ඇමැති අබ්බාස් අරග්චි ඇතුළු දූත පිරිස දැනටමත් ස්විට්සර්ලන්ත වෙත පැමිණ ඇති බව වාර්තා වෙයි..
නව සාකච්ඡා වටය අද (ඉරිදා) ආරම්භ වීමට නියමිතයි. “න්යෂ්ටික ගැටලුව” සහ “ලෙබනනයේ සටන් විරාම ගැටලුව” සම්බන්ධයෙන් ප්රගතියක් ලබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන බව වැන්ස් පවසා ඇත.
ඊශ්රායලය සහ හිස්බුල්ලා අතර ගැටුම් සහ දකුණු ලෙබනනයේ ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාර පිළිබඳව වැන්ස් ගුවන් යානයට නැගීමට පෙර මාධ්යවේදීන් විමසු විට ඔහු කියා සිටියේ , “ඇත්ත වශයෙන්ම එහි තත්ත්වය යහපත් වෙමින් පවතින බවත්, සමහර දේවල් ටිකක් මන්දගාමී වෙමින් පවතී.” යන්නයි.
“ඊශ්රායලය සහ ලෙබනනය යන දෙකම ආරක්ෂිත සහ ආරක්ෂිත බව සහතික කිරීම සඳහා අප නිරන්තරයෙන් කළමනාකරණය කළ යුතු දෙයක් වනු ඇති බවත්, මුළු කලාපයම ආරක්ෂිත සහ ආරක්ෂිත කිරීම මෙහි මූලික ඉලක්කයයි,” ඔහු පැවසීය.
ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශ ප්රකාශක එස්මයිල් බගයි පැවසුවේ තම රට “අනෙක් පාර්ශ්වය තම කැපවීම් ඉටු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින” බවයි.
පකිස්ථාන අගමැති ෂෙබාස් ෂරීෆ් සාකච්ඡා ආරම්භයට සහභාගී වන බව ඔහුගේ කාර්යාලය බීබීසීයට පැවසීය. පකිස්ථානය යුද්ධය පුරාම මැදිහත්කරුවකු ලෙස කටයුතු කැර ඇති අතර, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පෙර සාකච්ඡා වටයක් පැවැත්වීය.
මෙම සතිය මුලදී අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ ඉරානයේ ජනාධිපතිවරු වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ලෙබනනය ඇතුළුව යුද්ධය අවසන් කිරීම අරමුණු කරගත් මූලික ගිවිසුමකට අත්සන් තැබූහ. ඉදිරි දින 60 තුළ අවසන් ගිවිසුමකට එළඹීම සඳහා තවදුරටත් සාකච්ඡා කිරීමට කැපවීමක් එයට ඇතුළත් වේ.
සංකීර්ණ කරුණු වන්නේ ලෙබනනයේ අගනුවර වන බේරූට් හි දකුණු තදාසන්න ප්රදේශවල පිහිටි ඉරාන සහාය ලබන හිස්බුල්ලා සහ ඊශ්රායලය අතර පවතින ගැටුම්යි.
ඊයේ සෙනසුරාදා, ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාර මාලාවකින් පසු ලෙබනනයේ අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 47 දෙනෙකු මිය ගිය බව එරට සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසයි.
ඊශ්රායල ආරක්ෂක හමුදා (IDF) පවසා ඇත්තේ, හිස්බුල්ලා සංවිධානයට සම්බන්ධ ඉලක්ක 80 කට පහර දී එහි සාමාජිකයින් “දුසිම් ගනනක්” මරා දැමූ බවයි.
IDF පවසන්නේ තම සොල්දාදුවන් හතර දෙනෙකු ද මිය ගිය බවයි.
අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර ගිවිසුම ප්රකාශයට පත් කළ දා සිට ඊශ්රායලය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානය දිගට ම වෙඩි හුවමාරුවක් සිදු කැර ගෙන ඇති නමුත්, සිකුරාදා දහවල් දෙදෙනා අතර ක්ෂණික සටන් විරාමයක් තහවුරු කැර ඇත.
ගිවිසුමට පෙර, ඊශ්රායලය ලෙබනනයෙන් තම හමුදා ඉවත් කැර ගැනීමේ අදහසක් නොමැති බව පවසා තිබූ අතර, හිස්බුල්ලා සමඟ ඇති ගැටුම ඉරානයට එරෙහි යුද්ධයෙන් වෙන්ව පැවති බව අවධාරනය කැර තිබුණි.
ලෙබනනයට එරෙහිව ඊශ්රායල ප්රහාර පුළුල් කිරීමෙන් අමෙරිකා එක්සත් ජනපද-ඉරාන ගිවිසුම ” කඩාකප්පල් කිරීමට ” ගන්නා උත්සාහයක් බව හිස්බුල්ලා සංවිධානය තරයේ පවසා තිබේ.
ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ඝාතනය කළ අමෙරිකා එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ප්රහාරවලට පළිගැනීමක් ලෙස හිස්බුල්ලා සංවිධානය, ඊශ්රායලයට රොකට් දියත් කළ විට යුද්ධය ඇදී ගිය බව ද ඇතැම් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
මාර්තු 2 වැනි දින ඊශ්රායලය සහ හිස්බුල්ලා අතර ගැටුම නැවත ආරම්භ වීමෙන් පසු පුද්ගලයන් 4,057 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති බව ලෙබනනයේ සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසා තිබේ.
ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලව ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) පැවසුවේ, ලෙබනනයට එල්ල වූ ඊශ්රායල ප්රහාර සටන් විරාම බැඳීම් උල්ලංඝනය කළ බවත්, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ගිවිසුමකට එළඹීමෙන් පසු නැවත විවෘත කරන ලද හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමූ බවත්ය.
සමුද්ර සන්ධිය වසා දමන බව නිවේදනය කිරීම සාධාරණීකරණය කරමින් ඉරාන හමුදාව කියා සිටියේ , “ලෙබනනය ඇතුළුව සියලුම පෙරමුණුවල හමුදා මෙහෙයුම් වහාම සහ ස්ථිරව අවසන් කිරීමට” එකඟ වන ඔවුන්ගේ කරුණු 14 කින් යුත් අවබෝධතා ගිවිසුමේ පළමු වගන්තිය ක්රියාත්මක නොකිරීමෙන් අමෙරිකා එක්සත් ජනපද – ඉරාන ගිවිසුම උල්ලංඝනය කැර ඇති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඉරානයේ ප්රකාශයෙන් පසුව, අමෙරිකා එක්සත් ජනපද මධ්යම අණදෙන (සෙන්ට්කොම්) ප්රකාශක ටිම් හෝකින්ස් පැවසුවේ “රථවාහනය දිගටම ගලා යන” බවයි. අමෙරිකා එක්සත් ජනපද හමුදා “මෙය එලෙසම පවතින බව සහතික කිරීම සඳහා තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරන” බව ඔහු පැවසීය. “ඉරානය හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය පාලනය නොකරයි” යනුවෙන් ද පැවසීය.
සෙන්ට්කොම් පැවසුවේ, සෙනසුරාදා දින වෙළෙඳ නැව් 55ක් ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සඳහා තෙල් බැරල් මිලියන 17කට වඩා රැගෙන සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කළ බවයි.
බීබීසී වෙරිෆයි විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලද ලුහුබැඳීමේ දත්තවලට අනුව සෙනසුරාදා දින අවම වශයෙන් ටැංකි නැව් පහක්වත් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කළ අතර ,යාත්රා කිහිපයක් එම ප්රදේශයේ යූ-හැරීම් සිදු කැර ඇති බව පෙනෙන්නට තිබුණි.
පෙබරවාරි 28 වැනි දින අමෙරික එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය රටට පහර දීමෙන් පසු ඉරානය හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ඵලදායී ලෙස අවහිර කෙළේය. එය ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳ පොළවල් කම්පනය කරමිනි.
ලොව විශාලතම බොරතෙල් ටැංකි සඳහා සමුද්ර සන්ධිය ප්රමාණවත් තරම් ගැඹුරු වන අතර, එය ප්රධාන මැද පෙරදිග තෙල් සහ ද්රව ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදකයන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ ගනුදෙනුකරුවන් භාවිතා කරනු ලැබේ.
2025 දී, අමෙරිකා එක්සත් ජනපද බලශක්ති තොරතුරු පරිපාලනයේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, දිනකට තෙල් සහ තෙල් නිෂ්පාදන බැරල් මිලියන 20ක් පමණ සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කෙළේය. එය වසරකට ඩොලර් බිලියන 600කට ආසන්න (£447bn) බලශක්ති වෙළෙඳාමකි් බව වාර්තා වෙයි.
(BBC ඇසුරෙන් )
