යුනෙස්කෝවේ මහා සම්මේලනය “සයිරස් සිලින්ඩරය”  ලෝකයේ පළමු මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය ලෙස විස්තර ැර ඇති අතර එය  නිදහස, යුක්තිය සහ සංස්කෘතික විවිධත්වයට ගරු කිරීම පිළිබඳ ගෝලීය සංකේතයක් ලෙස නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇත. 2025 නොවැම්බර් 6 වැනි දින උස්බෙකිස්තානයේ සමර්කන්ඩ් හි පැවති 43 වැනි මහා සමුළුවේදී සාමාජික රටවල් මෙම තීරණය ඒකමතිකව සම්මත කරන ලදී.

ඉරානය, ටජිකිස්තානය සහ ඉරාකය එක්ව කරන ලද යෝජනාව, සයිරස් සිලින්ඩරය ” මානව ශිෂ්ටාචාරයේ ඉතිහාසයේ පදනම් ලේඛනයක් ” සහ “නිදහස, යුක්තිය, ඉවසීම සහ සංස්කෘතික විවිධත්වයට ගරු කිරීම යන මූලධර්මවල මුල්ම ලිඛිත ප්‍රකාශනය ” ලෙස හඳුනා ගනී. නව පියවර යටතේ, යුනෙස්කෝව එහි අධ්‍යාපනික, සංස්කෘතික සහ මානව හිමිකම් වැඩසටහන් හරහා කෞතුක වස්තුවෙන් පිළිබිඹු වන ඉගැන්වීම් සහ වටිනාකම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ කාර්යයට බැඳී සිටී. ඊජිප්තුව, ඉරාකය, කොලොම්බියාව, ඉන්දියාව, නයිජීරියාව, ඇල්ජීරියාව, පකිස්ථානය, බංග්ලාදේශය, කෙන්යාව, සෙනගල්, ආර්මේනියාව සහ පෝලන්තය යන රටවල නියෝජිතයින් මෙම මුල පිරීමට සහාය දුන් අය අතර විය. බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් ැර ඇති පුරාණ මැටි කෞතුක වස්තුවක් වන ” සයිරස් සිලින්ඩරය ” ක්‍රි.පූ. 6 වැනි සියවස දක්වා දිව යයි. එහි මහා සයිරස් බැබිලෝනිය යටත් ැර ගැනීම සහ ඔහුගේ ආගමික ඉවසීමේ ප්‍රතිපත්ති සහ අභයභූමි ප්‍රතිසංස්කරණය  කිරීම එහි සදහාන් කරයි. මානව හිමිකම් පිළිබඳ ඓතිහාසික හා නූතන සාකච්ඡා දෙකටම බලපා ඇති මූලධර්ම  යුක්තිය සහ මානව ගරුත්වයට ගරු කිරීම මත පදනම් වූ පාලන ක්‍රමයේ මුල් ප්‍රකාශයක් ලෙස විද්වතුන් දිගු කලක් තිස්සේ එය දැක තිබේ.

By – Zamaa Shifani