ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ නායකත්වය යටතේ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය දිනෙන් දින ව්‍යාකූලත්වයක් කරා ගමන් කරමින් සිටින අතරතුර, චීනය ‍රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා සම්බන්ධව ලොව කේන්ද්‍රීය ස්ථානයක් කරා එලඹෙමින් සිටිනු දක්නට ලැබේ. ලොව පුරා රටවල් 74 කට පමණ විසා අත්හිටුවමින්, තම මිතුරන්ට සහ හතුරන්ට ද එකසේ නව ආනයනික බදු සහ යුදමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බවට ට්‍රම්ප් තර්ජනය කරන අතර, චීන ජනාධිපති ෂී ජිංපින් ලොව සෙසු ප්‍රධාන රටවල් සමඟ සබඳතා තහවුරු කරගනිමින්, ලෝක නායකයින් රැසක් රට තුළට පිළිගනිමින් සිටී.

කැනේඩියානු අගමැති මාර්ක් කාර්නේ බදාදා දිනයේ චීන චාරිකාවක් ආරම්භ කළ අතර, එක්සත් රාජධානියේ අගමැති කියර් ස්ටාමර් ද නොබෝ දිනකින් බෙයීං අගනුවරට ළඟාවීමට නියමිතය. 2018 වසරෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය නායකයෙකු චීනයට පැමිණෙන ප්‍රථම අවස්ථාව මෙයයි. යුරෝපයේ විශාලතම ආර්ථිකයට හිමිකම් කියන ජර්මනියේ චාන්සලර් ෆ්‍රෙඩ්‍රික් මර්ස් ද ලබන මාසයේ චීනය පැමිණෙනු ඇත. දෙරට අතර සබඳතා නව මඟකට යොමු කරමින් දකුණු කොරියානු නායකයා මේ මස මුළ, 2019 න් පසු චීනයේ චාරිකාවක නිරත වූ එරට ප්‍රථම ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

ලෝක අනාගත දිශානතිය හුදෙක් දෘෂ්ටිවාදීමය වෙනස්කම් මගින් නොව ආර්ථික බලය සහ උපායමාර්ගික තෝරාගැනීම් මගින් හැඩගැන්වෙමින් පවතින ඉතිහාසයේ සුවිශේෂීවූ කාලපරිච්ජේදයකට අප එළඹ සිටිමු. චීනය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය එහි කේන්ද්‍රස්ථානය හොබවයි. මෙම ආර්ථික දෙක එකිනෙක හා ගැඹුරින් එකිනෙක හා බැඳී පවඝින නමුත් ලෝකයට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කරන ආකාරය අනුව එම දෙරටෙහි ප්‍රවේශය එකිනෙකින් වෙනස් මුහුණුවරක් ප්‍රකට කරයි. චීනය තම 15 වන පස් අවුරුදු සැලැස්ම (2026–2030) ඉදිරියට ගෙන යමින් සිටින අතර අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දෙවන ධුර කාලයට පිවිස සිටී. ඒ අනුව, ලොව ප්‍රධානතම ආර්ථික දෙක ගෝලීය ආර්ථිකය හැසිරවීම, ආර්ථික වෘද්ධිය ඉහළ නංවාලීම, වෙළඳාම, තාක්ෂණය සහ රාජ්‍ය මැදිහත්වීම යන්නට අදාළ ගනු ලබන ප්‍රතිවිරුද්ධ ප්‍රවේශයන් මගින් නැවත හැඩගැස්වෙමින් පවතී.

මෙය ලොව පවත්නා ලෝක බලවතා සහ නැඟී එන ලෝක බලවතා අතර සරල ගැටුමකට වඩා, වත්මන් අදියරයේ දී තරඟකාරී ආර්ථික තර්කන දෙකක් පිළිබිඹු කරයි: එනම්, දිගුකාලීන සැලසුම්කරණය, කාර්මික සම්බන්ධීකරණය සහ සංශෝධිත කොන්දේසි මත ඒකාබද්ධ කිරීම කෙරෙහි චීනයේ අවධාරණය සහ ආර්ථික ජාතිකවාදය, ආරක්ෂණවාදය, වෙළඳ ලීවරය සහ දේශීය කාර්මික පුනර්ජීවනය කෙරෙහි එක්සත් ජනපදයේ නවමු අවධානය යන්නයි. මෙම ප්‍රවේශයන් ගෝලීය සැපයුම් දාම, සංවර්ධන උපාය මාර්ග සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සඳහා දුරදිග පැතිර යන ප්‍රතිවිපාක ඇති කරනු නිසැකය.

චීනයේ ආර්ථික බලපෑම: සැලසුම් කිරීම, පරිමාණය සහ ව්‍යුහාත්මක අනුවර්තනය–

චීනයේ ගෝලීය බලපෑම මූලික වශයෙන් ආර්ථිකමය ස්වභාවයක් ගනී. වෙළඳපල, සැපයුම් දාම සහ සංවර්ධන ගමන් පථය හැඩගැස්වීමට ඊට ඇති හැකියාව මෙන්ම පරිමාණය, නිෂ්පාදන ගැඹුර සහ සම්බන්ධීකරණ චීන රාජ්‍ය සැලසුම්කරණය තුළ මුල් බැස පවතී. 15 වන පස් අවුරුදු සැලැස්ම මෙම ආකෘතිය තවදුරටත් ශක්තිමත් කරන අතරම එය වඩාත් තරඟකාරී ගෝලීය පරිසරයකට අනුවර්තනය කරයි.

15 වන පස් අවුරුදු සැලැස්මේ කේන්ද්‍රීය ආර්ථික අරමුණ වන්නේ ආයෝජන-බර, අධිවේගී වර්ධනයේ සිට ඵලදායිතාව මත පදනම් වූ, නවෝත්පාදනයට මුල් තැන දෙන සංවර්ධන ක්‍රියාවලියකට මාරු වීමයි. මෙම සංක්‍රාන්තිය ඉහළ යන වැඩි මහලු ජනගහනය සහ මන්දගාමී වර්ධනය යන දේශීය යථාර්ථයන් මෙන්ම එක්සත් ජනපදයෙන් එල්ල වන තීරුබදු, තාක්‍ෂණික සීමාවන් සහ මූල්‍ය විසන්ධි කිරීමේ පීඩන ඇතුළු බාහිර පීඩනවලට ලබාදුන් පිළිතුරක් මෙන්ම එම අභියෝගවල පිළිබිඹුවකි.

එම සැළසුමේ ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතා අතරට දියුණු නිෂ්පාදන, අර්ධ සන්නායක, කෘතිම බුද්ධිය, නව භෞතික සම්පත්, ජෛව තාක්‍ෂණය සහ හරිත කර්මාන්ත ‍යනාදිය ඇතුළත් වේ. ගෝලීයකරණයෙන් පළා යනු වෙනුවට, චීනය තම අපනයන තරඟකාරිත්වය පවත්වා ගනිමින් බාහිර කම්පන වලට ඇති අවදානම අඩු

කරමින් වටිනාකම් දාමය ඉහළට ගෙන යාම අරමුණු කරයි. සැපයුම් දාම සහ ගෝලීය නිෂ්පාදනය අතින් ගත් කළ චීනය ලොව වඩාත්ම පුළුල් නිෂ්පාදන ආර්ථිකය ලෙස පවතී. සමහර අඩු මට්ටමේ නිෂ්පාදනය අග්නිදිග ආසියාවට සහ දකුණු ආසියාවට මාරු වුවද, චීනය අතරමැදි භාණ්ඩ, කාර්මික පරිසර පද්ධති, සැපයුම් සහ පරිමාණ කාර්යක්ෂමතාවයේ ආධිපත්‍යය රඳවා තවදුරටත් තමන් සතුව පවත්වාගෙන යාමට සමත්ව සිටී.
ට්‍රම්ප්ගේ දෙවන ධුර කාලය යටතේ සැපයුම් දාම “අවදානමෙන් නිදහස් කිරීමට” හෝ නැවත ස්ථානගත කිරීමට අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය දැරූ උත්සාහයන් ආර්ථික දෙක මුළුමනින්ම සම්පූර්ණයෙන් විසන්ධි කිරීමට හේතු වී නොමැත. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් චීනය කේන්ද්‍රීයව පවතින ප්‍රතිසංවිධානයක් නිපදවා ඇති අතර, බහුජාතික සමාගම් තම නිෂ්පාදන විවිධාංගීකරණයට ලක් කොට ඇත. මෙය තනි ලක්ෂ්‍ය නිෂ්පාදකයෙකුට වඩා සමස්ථ් පද්ධතියේ නැංගුරමක් ලෙස චීනයේ භූමිකාව ශක්තිමත් කොට ඇත.

හරිත ආර්ථිකය සහ ප්‍රාග්ධන ප්‍රවාහය-

පුනර්ජනනීය බලශක්තිය, විද්‍යුත් මෝටර් රථ, බැටරි සහ ජාලක යටිතල පහසුකම්වල චීනයේ නායකත්වය ගෝලීය බලපෑමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් බවට පත්ව ඇත. තරඟකාරී මිලකරණය සහ කාර්මික පරිමාණය හරහා, චීන සමාගම් බොහෝ විට බටහිර ප්‍රතිපත්ති රාමු වලට අනුවර්තනය විය හැකි ප්‍රමාණයට වඩා වේගයෙන් ගෝලීය බලශක්ති සංක්‍රාන්ති හැඩගස්වයි.
සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයන් සඳහා, චීන ආයෝජන යටිතල පහසුකම්, තාක්ෂණය සහ මහා පරිමාණයේ මූල්‍යකරණය සඳහා ප්‍රවේශය සළසයි. විශේෂයෙන්ම, බටහිර සංවර්ධන මූල්‍යාධාර ඇතැම්විට ඉටුකිරීමට අපහසු කොන්දේසි මත ගැට ගැසී පවතින තත්වයක් තුළ ආසියාව, අප්‍රිකාව සහ ලතින් ඇමරිකාව පුරා අත්‍යවශ්‍ය ආර්ථික හවුල්කරුවෙකු ලෙස චීනයට හිමි ස්ථානය තව තවත් ශක්තිමත් කරයි.

ට්‍රම්ප් යටතේ එක්සත් ජනපදය: උපාය මාර්ගයක් ලෙස ආර්ථික ජාතිකවාදය යොදා ගැනීම–

එක්සත් ජනපදය ලොව විශාලතම ආර්ථිකය සහ ගෝලීය මූල්‍ය පද්ධතියේ කේන්ද්‍රීය පුරුක ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දෙවන ධුර කාලය තුළ, එක්සත් ජනපද ආර්ථික බලපෑම ආයතන ගොඩනැගීම හරහා අඩුවෙන් සහ සෘජු බලපෑම් හරහා වැඩි වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. වෙනිසුලාවේ පාලන තන්ත්‍රය පෙරළා දැමීම සහ ග්‍රීන්ලන්තය අත්පත් කරගැනීමට දරන ප්‍රයත්නය ඊට කදිම උදාහරණයකි. ඒ අතරම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්‍රමුඛ අන්තර්ජාතික ආයතන 66කින් ඉවත්වීමට ද වොෂිංටනය කටයුතු කරමින් සිටී.



වෙළඳාම, තීරුබදු සහ උපායමාර්ගික පීඩනය-

ට්‍රම්ප්ගේ දෙවන ධූර කාලය තුළද, පෙර පරිදිම, නිදහස් වෙළඳාම එක්සත් ජනපද කාර්මික ධාරිතාවයට වල කපයි යන මතය තහවුරු කරයි. තීරුබදු, වෙළඳ තර්ජන සහ නැවත සාකච්ඡා කිරීම ප්‍රතිවාදීන්ට එරෙහිව පමණක් නොව සහචරයින්ට එරෙහිව ද භාවිතා කරනු ලබන අතර එමගින් එක්සත් ජනපද ආර්ථික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වයේ මූලික වෙනසක් පෙන්නුම් කරයි. චීනය එහි මූලික ඉලක්කය බවට පත්ව සිටී. බහුපාර්ශ්වික වෙළඳ පද්ධති තුළ ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ සොයනවා වෙනුවට, එක්සත් ජනපදය උපායමාර්ගික තරඟකාරිත්වය සඳහා අවශ්‍ය පිරිවැයක් ලෙස ඛණ්ඩනය සහ තෝරාගත් විසංයෝජනය වැඩි වැඩියෙන් තෝරා ගැනීමට උත්සුක වෙයි. මෙම ප්‍රවේශය ගෝලීය වෙළඳපොළට අවිනිශ්චිතතාවයක් ගෙන දෙන නමුදු දේශීය කාර්මික ආරක්ෂාව සහ ප්‍රතිස්ථානගත කිරීම කෙරෙහි නැවත ක්‍රමාංකනය වීමට දරන තැතක් පිළිබිඹු කරයි.

කාර්මික ප්‍රතිපත්තිය සහ දේශීය පුනර්ජීවනය–

විරුද්ධාභාසයක් ලෙස, විදේශයන්හි රාජ්‍ය මැදිහත්වීම විවේචනය කරන අතරම, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තමන්ගේම කාර්මික ප්‍රතිපත්තිය පුළුල් කර ගනිමින් සිටී. නිෂ්පාදන, තාක්ෂණය, බලශක්තිය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා දිරිගැන්වීම් ලබාදීම තුළින් දේශීය ධාරිතාව යළි ගොඩනැගීම සහ විදේශීය සැපයුම්කරුවන් මත යැපීම අවම කිරීම එහි අරමුණයි. ට්‍රම්ප් පාලනය යටතේ, මෙම ප්‍රතිපත්ති දේශගුණය හෝ ගෝලීය තරඟකාරිත්වය මත පදනම් වනවා වෙනුවට රැකියා, ස්වෛරීභාවය සහ ජාතික ආරක්ෂාව වටා වැඩි වශයෙන් සංකේන්ද්‍රනයව පවතී. ඒ අනුව, ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය දේශපාලන පණිවිඩයකම දිගුවක් බවට පත්වන අතර, ගෘහස්ථ දේශපාලනය සහ ගෝලීය ආර්ථිකයේ හැසිරීම අතර සම්බන්ධතාව ශක්තිමත් කරයි.

මූල්‍ය බලය සහ ඩොලර් ක්‍රමය–

වෙළඳ ප්‍රතිපත්තියේ වෙනස්කම් තිබියදීත්, ගෝලීය මූල්‍යකරණයේ එක්සත් ජනපද ආධිපත්‍යය තවදුරටත් නොවෙනස්ව පවතී. වෙළඳ පියවීම්, සංචිත සහ ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළවල බලගතු මෙවලමක් ලෙස ඩොලරයේ භූමිකාව – සම්බාධක, මූල්‍ය සීමාවන් පැනවීම සහ නියාමනාත්මක ප්‍රවේශය අඛණ්ඩවම ලබා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම මෙවලම් නිතර භාවිතා කිරීම චීනය ඇතුළු සෙසු රටවල් දේශීය මුදල් භාවිතය මගින් වෙළඳාම, විකල්ප ගෙවීම් පද්ධති සහ කලාපීය මූල්‍ය සහයෝගීතාව ඇතුළු මූල්‍ය යාන්ත්‍රණයන් විවිධාංගීකරණය කිරීමට දරන උත්සාහයන් වඩා වේගවත් කරයි.

ඛණ්ඩනය වූ ගෝලීය ආර්ථිකයක සංසන්දනාත්මක ආර්ථික බලපෑම–

තරඟකාරී ඒකාබද්ධතා ආකෘති චීනය යටිතල පහසුකම්, නිෂ්පාදන ජාල සහ දිගුකාලීන ආයෝජන හරහා ඒකාබද්ධතාවය ප්‍රවර්ධනය කරයි. ට්‍රම්ප් යටතේ එක්සත් ජනපදය තෝරාගත් මැදිහත්වීම ප්‍රවර්ධනය කරයි, පද්ධති පුරාවට පුළුල් විවෘතභාවයක රැගෙන එනවාට වඩා ද්විපාර්ශ්වික ලීවරයක් සඳහා අභිරුචියක් දක්වයි. නැගී එන ආර්ථිකයන් සඳහා, චීනයේ ආකෘතිය පරිමාණයක් සහ අඛණ්ඩතාවක් ලබා දෙයි. දියුණු ආර්ථිකයන් සඳහා, එක්සත් ජනපදය අත්‍යවශ්‍ය නමුත් ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රතිපත්ති තුළ එය වඩ වඩාත් අනපේක්ෂිත ය. මෙම අපසරනය වඩාත් බහු-වේග ගෝලීය ආර්ථිකයකට දායක වේ.

තාක්ෂණය, ඵලදායිතාව සහ ප්‍රමිතීන්-

ආර්ථික තරඟකාරිත්වය වඩ වඩාත් තාක්ෂණය සහ ඵලදායිතාව වටා භ්‍රමණය වෙමින් පවතී. චීනය කාර්මික සම්බන්ධීකරණය හරහා ප්‍රමිතීන් සකස් කිරීමට උත්සාහ දරයි. ඒ අතර, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඉහළ මට්ටමේ නවෝත්පාදනයන් නියාමනය, සීමා කිරීම් සහ පාලනය හරහා ගෝලීය ආර්ථිකයේ තම නායකත්වය තවදුරටත් රැක ගැනීමට උත්සාහ කරයි. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලය නම් ලොව අංක එක සහ දෙක ආර්ථික අතර මෙම තරගයේ පැහැදිලි ජයග්‍රාහකයෙකු වෙනුවට, විශේෂයෙන්ම ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් , හරිත තාක්ෂණය සහ නිෂ්පාදන පරිසර පද්ධතිවලට අදාළ සමාන්තර පද්ධති බිහිවීමයි.

ණය, සංවර්ධනය සහ ගෝලීය ස්ථාවරත්වය –

ණයහිමියෙකු සහ යටිතල පහසුකම් මූල්‍යකරුවෙකු ලෙස චීනයේ භූමිකාව ගෝලීය ණය ගතිකයේ කේන්ද්‍රස්ථානයේ තබයි. මෙය විවේචනයට ලක් වුවද, ගෝලීය දකුණේ සංවර්ධන ප්‍රතිඵල කෙරෙහි චීනය සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි. එක්සත් ජනපදය, ඊට වෙනස්ව, මූල්‍ය වෙලඳපොලවල්, ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ආයතන සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන හරහා බලපෑම් කරයි. එය මුල්‍ය විනය ශක්තිමත් කරන නමුත් බොහෝ විට සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ආර්ථිකයන්ට නම්‍යශීලීභාවය සීමා කරන මෙවලම් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

නිගමනය:–

නව භූ දේශපාලනික මායිම ලෙස ආර්ථික විද්‍යාව චීනය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අතර විකාශනය වන එදිරිවාදිකම් දෘෂ්ටිවාදයට වඩා ආර්ථිකය මගින් වැඩි වැඩියෙන් අර්ථ දක්වා ඇත. චීනයේ 15 වන පස් අවුරුදු සැලැස්ම මගින් සැලසුම් කිරීම, පරිමාණය සහ දිගුකාලීන ව්‍යුහාත්මක ගැලපීම පිළිබඳ විශ්වාසය පිළිබිඹු කරයි. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දෙවන ධුර කාලය යටතේ එක්සත් ජනපදය ගෝලීය බලපෑම පවත්වා ගැනීම සඳහා ආර්ථික උත්තෝලනය, ආරක්ෂණවාදය සහ දේශීය පුනර්ජීවනය මත රඳා පවතී. ඒකාබද්ධ ගෝලීය පද්ධතියක් නිෂ්පාදනය කිරීම වෙනුවට, මෙම ප්‍රවේශයන් ලෝක ආර්ථිකයේ ඛණ්ඩනය වේගවත් කරයි එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමාන්තර සැපයුම් දාම, මූල්‍ය යාන්ත්‍රණ සහ සංවර්ධන ආකෘති නිර්මාණය කරයි. ලෝකයේ බොහෝ රටවලට, අභියෝගය නම් තවදුරටත් පැති තෝරා ගැනීම නොව, බලවත් ආර්ථික තර්කන දෙකක් අතර සැරිසැරීමට සිදුවීමයි.

– විජය දිසානායක

( January 21, 2026 වැනි දින දිනමිණ web පිටු වෙන් උපුට ගන්නා ලදී)